Een nieuw geneesmiddel voor de behandeling van pulmonale arteriële hypertensie:
sitaxentan (Thelin)
Het menselijk lichaam kent twee bloedcirculaties: de grote lichaamscirculatie en de kleine lichaamscirculatie. Als we het hart als beginpunt nemen van de lichaamscirculatie, dan start de grote lichaamscirculatie vanuit de linkerharthelft. Van hieruit wordt het bloed door slagaders (arteriën) naar alle organen/delen van het lichaam gepompt, met uitzondering van de longen. Dus het bloed wordt voortgestuwd naar het hoofd, ledematen, buikorganen en de huid. In de organen wordt zuurstof afgegeven en vervolgens stroomt het zuurstofarme bloed via de aders (venen) terug naar de rechterharthelft. Vanuit de rechterharthelft wordt het bloed via de longslagader (longarterie) naar de vlakbij gelegen longen gepompt (kleine lichaamscirculatie), waar het zuurstofarme bloed zuurstof opneemt. Dit zuurstofrijke bloed stroomt via de longader (longvene) terug in de linkerharthelft, waar het weer het lichaam in wordt gepompt en dus weer in de grote lichaamscirculatie komt. Een verhoogde bloeddruk in de kleine lichaamscirculatie wordt pulmonale hypertensie (pulmonaal betekent: van de longen, hypertensie betekent: hoge bloeddruk) genoemd. Wanneer de oorzaak van deze bloeddrukstijging uit verstarring van de vaatwand van de longslagader bestaat, dan spreken we van pulmonale arteriële hypertensie. Bij patiënten met systemische sclerose weten we dat pulmonale arteriële hypertensie bij ongeveer 15% voorkomt. De belangrijkste klacht hiervan is kortademigheid, aanvankelijk alleen bij inspanning, maar naarmate de bloeddruk in de loop der tijd verder stijgt, kan er zelfs kortademigheid in rust ontstaan.
De bloeddruk in de grote lichaamscirculatie kan met een bloeddrukmeter gemeten worden. De bloeddruk in de kleine lichaamscirculatie is niet zo gemakkelijk meetbaar. Het beste screeningsonderzoek is echocardiografie, een geluidsonderzoek van het hart (vergelijkbaar met echo-onderzoek bij een zwangere). Dit is een onderzoek dat ongeveer een half uur duurt. Wanneer bij dit onderzoek een verhoogde bloeddruk wordt gevonden, dan dient een bevestiging hiervan te geschieden met een hartkatheterisatie. Bij dit onderzoek wordt een katheter (buigbaar slangetje) via een bloedvat in de lies opgeschoven tot in de longslagader. Ter plekke kan dan via deze katheter de bloeddruk gemeten worden.
Tot voor enkele jaren was pulmonale arteriële hypertensie slechts te behandelen met een medicijn (ilomedine) dat alleen via een infuus toegediend kan worden. Dit betekent dat patiënten in een ziekenhuis opgenomen moeten zijn, of het medicijn thuis via een pompje toegediend krijgen.In 2004 werd in Nederland behandeling van pulmonale arteriële hypertensie mogelijk met een medicijn in tabletvorm. Dit medicijn heet bosentan (Tracleer). Bosentan werkt door het effect van bepaalde bloeddrukverhogende stoffen in het bloed af te remmen. Inmiddels worden wereldwijd duizenden mensen met pulmonale arteriële hypertensie behandeld met bosentan. Bosentan wordt door de meeste patiënten goed verdragen; bij ongeveer 10% moet het gestopt worden wegens bijwerkingen (met name leverfunctiestoornissen). Bij de meeste patiënten remt het een verdere toename van de pulmonale arteriële hypertensie, bij sommigen treedt zelfs een verlaging van de bloeddruk op, en helaas bij een aantal patiënten werkt het medicijn niet, of treedt er na een aanvankelijke stabilisering na verloop van tijd toch weer een toename van de pulmonale arteriële hypertensie op.Recent is een tweede medicijn door de Europese overheidsinstanties goedgekeurd voor de behandeling van pulmonale arteriële hypertensie. Dit nieuwe medicijn, sitaxentan (Thelin) genaamd, heeft veel met bosentan gemeen, in detail zijn er enkele verschillen, die van belang kunnen zijn voor het effect op pulmonale arteriële hypertensie. Het lijkt erop dat sitaxentan wat minder leverfunctiestoornissen geeft. Of sitaxentan beter werkt dan bosentan is niet bekend, dat zal de toekomst moeten leren. Het is in ieder geval een welkome aanwinst; er kan nu een keuze gemaakt worden tussen twee medicijnen die een ernstige complicatie van systemische sclerose, namelijk pulmonale arteriële hypertensie, kunnen bestrijden.
lhoewel sitaxentan door de Europese overheidsinstanties is goedgekeurd, betekent het nog niet dat het nu reeds in Nederland voorgeschreven kan worden. Daartoe moet het eerst in het Geneesmiddelen Vergoedingssysteem (GVS) worden opgenomen. Sitaxentan zal dan door artsen kunnen worden voorgeschreven die in centra werken waar voldoende aantoonbare kennis is om patiënten met pulmonale arteriële hypertensie te behandelen.
Dr. F.H.J. van den Hoogen,
reumatoloog in de Maartenskliniek en het UMCN, beide te Nijmegen
terug naar medische informatie